Tìm hiểu họa pháp cây mai

0

Tìm hiểu “Hoạ pháp cây mai” cũng giống như cách tìm hiểu “Thú chơi mai của người xưa” ra sao, để hiểu rõ thêm cái đẹp của mai.

Với văn thơ, có thể “ý tại ngôn ngoại”, tức là ngoài cái ý dễ hiểu ra, còn hàm chứa những ý, những tứ sâu xa, để rồi tùy vào kiến thức của mỗi người mà hiểu thiển cận hoặc sâu xa hơn. Nhưng với hội hoạ, dù có “ý tại ngôn ngoại”, nhưng với những nét vẽ sờ sờ ra đó cũng giúp mọi người nắm bắt được, nhận chân được cái hay, cái đẹp của bức vẽ… Riêng cái “ý” ngụ trong đó ra sao lại tùy vào kiến thức nông sâu của mỗi người…

Vẽ mai, xưa nay đã có biết bao nhiêu danh họa của ta, của Trung Quốc, của Nhật và Hàn Quốc… đã vẽ, nhưng thử hỏi đã có mấy ai được thành công?

Ngay như một Vương Duy (701 – 761) được coi là vị tổ sư của phái Nam Tông hội hoạ, có nhiều bức hoạ nổi tiếng để đời, nhưng vẫn chưa được liệt vào giới hoạ sĩ có biệt tài vẽ mai.

Hoạ sĩ có tài vẽ mai có lẽ đứng đầu chỉ có Đằng Sương Cát, tự là Thắng Hoa sinh vào thế kỷ thứ IX, khi vẽ mai nét bút của ông tuy rắn rỏi và đều nhưng lại có thần. Người đương thời cho rằng do ông có tư tưởng cao siêu, tâm tư khác thường nên mới vẽ được như vậy.

Kế đó, phải kể đến những danh họa Từ Hi sinh vào thế kỉ thứ X, Vũ Tích sinh vào đời Đường, Trâu Phục Lôi sinh vào thế kỷ thứ XIV, Vương Miện cũng sinh vào thế kỷ XIV… Hai ông sau có biệt tài vẽ mai theo lối thủy mặc.

Vẽ mai nói riêng và vẽ hoa quả nói chung, có cái khó như Hạ Văn Ngạn sinh vào đầu thê kỷ thứ 14 đã nói, là đòi hỏi họa sĩ vẽ phải có THẦN, có diệu và có NĂNG mới được.

Xem thêm:  Kỹ thuật bảo quản hoa hồng sau thu hoạch

THÂN đây có nghĩa là thiên tài, tức là cái tài thiên bẩm, trời đã phú cho, dù người có cố học đến đâu cũng không thể đạt tới được.

DIỆU đây nói đến cái tài của bậc kỳ tài tức là “học một biết mười”, biết chế tác ra cho thâm diệu thêm, kỹ xảo thêm.

NĂNG đây nói đến sự khéo léo, nôm na gọi là “hoa tay”, thêm vào đó có sự tận tâm tận lực và có trách nhiệm với công việc mình làm.

Được biết, trước danh hoạ Hạ Văn Ngạn 5 thế kỷ, tức là vào thế kỷ thứ IX, danh hoạ Trương Ngạn Viễn quan niệm rằng, chỉ có hoạ sĩ có tài là DẬT mới có biệt tài vẽ được hoa trái giống y như thật.

DẬT ở đây có nghĩa là một thứ tài phi thường, thứ biệt tài đứng trên các thứ tài năng khác, kể cả tài thiên phú. Chỉ những ai có biệt tài như vậy mới vẽ được mai sống động như mai hiển hiện trong trời đất. Chính cái hồn của bức vẽ là ở chỗ đó…

Nếu đòi hỏi đến mức kỳ diệu này thì có lẽ xưa nay chỉ có mỗi một Từ Hi mới vẽ được hoa sống động như hoa thật ngoài vưòn vậy.

Vẽ mai, hoạ sĩ nhất thiết phải tuân theo những tiêu chuẩn sau đây:

  • Thân cây phải gầy, phải có dáng cong gần như gãy gập, tạo sự già lão.
  • Những cành chính phải có nét lạ, không suôn sẻ như nhau. Cành to và nhỏ nương tựa vào nhau, nhưng không được quá dày quá rậm rạp, cũng không được đan chéo vào nhau tạo sự rối mắt, khó nhìn.
  • Hoa vẽ lúc mới nở sơ khai mới tốt, phải tươi sắc mới tạo được nét thanh nhã.
  • Những cành dù cong cũng không được gấp khúc như những ngón tay gập lại, khiến người nhìn lầm tưởng như cành bị gãy. Cành có vị trí riêng biệt, tránh việc đã vẽ rồi lại còn vẽ đè thêm lên một nét nữa. Cành phải linh động.
  • Nét vẽ phải hết sức uyển chuyển, tạo vẻ thanh tú của trúc.
  • Nét bút khi dừng lại đừng để mực nhòe ra như hình đốt trúc.
  • Phải tạo được sự gần, xa.
  • Vẽ cành già phải sần sùi, như nếp da nhăn nheo của cánh tay người già lão. Và vẽ cành non phải trơn láng như làn da của người trẻ tuổi chưa nhuốm vẻ phong trần.
  • Cành non nên vẽ nhiều hoa, chứng tỏ cây đang căng tràn nhựa sống. Trong khi đó cành già thì nên vẽ ít hoa.
  • Cành mai có thể thẳng, có thể uốn vặn, nhưng trên một cành không nên để uốn vặn đên hai lần. Vẽ cành cần được chuyển hướng một cách tự nhiên, không nên cố tình gò ép.
  • Hoa trên cành cũng nằm ỏ những vị trí tự nhiên, không nên nằm cùng một hướng. Nếu có sương lãng đãng thì trăng phải mò và trăng chỉ sáng khi trời quang mây tạnh. Vẽ hoa trong sương mù, cũng như hoa có tuyết phủ phải tạo được dáng mò, chứ không thể rõ nét.
  • Vẽ cành già nên điểm tô nhiều nụ hoa lớn, điều đó nói lên cây tuy già cỗi nhưng vẫn còn sức sống. Ngược lại, cành tơ nên vẽ nhiều hoa nhỏ, chứng tỏ cây có sức nhưng chưa được sung.
  • Với cành khô thì nên vẽ rêu. Gốc cây đến tuổi già nua cũng nên có chút rêu phong, nếu chỉ sần sùi không thôi cũng chưa tạo nên được sự già nua và cằn cỗi.
  • Bố cục trong toàn thể bức tranh phải rạch ròi: phần chính (chủ) phải được phô diễn rò nét hơn phần phụ (khách), nhưng không được tách biệt nhau đến mức xa lạ, rời rạc mà cần có một sự gắn bó chặt chẽ, một sự tương quan tình cảm cần thiết giữa các phần với nhau để tổng thể được hài hòa. Khi hoa mai xuất hiện trên cành thì cành phải trơ trụi lá. Nếu vẽ nhiều hoa lá chen nhau khoe sắc thì đó là chuyện nghịch lý nên tránh. Vì tới mùa rụng lá (cuối năm Âm lịch) hay bị trẩy lá thì mai mới trổ hoa. Trên một cành không nên nhất loạt vẽ hoa mãn khai, điều đó nói lên cây đã đến hồi sức tàn lực kiệt. Nên vẽ hoa nở chen với nhiều hoa đang nụ mới tạo được nét sinh động, mới nói lên sinh lực của cây còn dồi dào. Nên vẽ hoa nở nơi có nhiều ánh sáng và trong khoảng tối chỉ nên vẽ ít hoa và là hoa nụ.
  • Không nên vẽ hai hoa đối xứng nhau và hoa phải có sắc đẹp quyến rũ.
  • Vẽ mai nên vẽ mai già mới đẹp…
Xem thêm:  Cách trồng và chăm sóc hoa bảo thạch ba tư

Tóm lại, vẽ mai rất khó. Nhất là hoa mai, diễn tả được cái hồn hoa sống động như thật mới là tài. Xưa nay ít có ai nổi tiếng với đề tài này. Nổi tiếng nhất chỉ có danh hoạ Từ Hi ở thế kỷ thứ X mới có biệt tài diễn tả hồn hoa, nên hoạ phẩm của danh hoạ này mới được xem là mẫu mực cho các thế hệ hoạ sĩ nối tiếp các đời sau. Hoa ông vẽ từ cánh hoa, cuống hoa “nở” một cách tự nhiên, thần diệu như hoa nở ở trong trời đạt vậy.

Cũng có những danh hoạ khác có tài vẽ mai như Vũ Tích, Đằng Sương Cát, nhưng tài nghệ không bằng Từ Hi. Ngay như danh hoạ Hoàng Thuyên người đòi Tông, tranh chỉ đạt được cái “Thần” tức là thần tình, sông động, nhưng lại thiếu cái “Diệu” tức là kém nét kỳ lạ sâu sắc. Ngược lại, tranh của Triệu Xương cũng người đời Tông chỉ đạt được phần “Diệu” mà thiếu hẳn cái “Thần”…

Đó là những nét cơ bản mà người hoạ sĩ vẽ mai xem như là mực thước phải tuân theo. Và cũng nên xem là những nét tiêu biểu làm giàu sự hiểu biết của ta hơn, khi thưởng thức một cây mai đẹp.

Tìm hiểu họa pháp cây mai
5 (100%) 1 đánh giá

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *