Các phương pháp nhân giống mai hiện nay

0
Các phương pháp nhân giống mai hiện nay

Mỗi giống cây đều có một cách trồng riêng. Có giống đòi hỏi phải trồng với kỹ thuật cao, có nghĩa là có trồng đúng kỹ thuật cây mới cho năng suất cao sau này. Nhưng cũng có giống cây có cách trồng giản dị, tưởng chừng không cần ai hướng dẫn cũng biết; nếu được ai đó chỉ dẫn sơ qua cho một lần cũng đã thuộc nằm lòng.

Trồng mai cũng giản dị như thế.

Nhưng đó là cách trồng để cây mai sống và ra hoa. Còn trồng theo cách ghép cành, uốn thế để có cây mai kiểng cổ, cây mai ghép nhiều màu, hoặc cây mai bonsai tuyệt đẹp thì lại một việc khác.

Nó đòi hỏi người trồng phải có kỹ thuật già dặn, có hoa tay (khéo tay) và cũng cần thiết phải có trình độ hiểu biết sâu rộng về nghệ thuật cũng như văn hóa Đông Tây kim cổ nữa…

Thực tế là như vậy.

Điều này tuy khó, nhưng thường thì… “nghề dạy nghề” và “trăm hay không bằng tay quen”, nêu chịu khó thì ai ai cũng có thể bắt tay vào nghề được cả…

1.DỌN ĐẤT TRỒNG MAI

Trồng mai ra vườn, dù là với một vài công đất hay vài ba mẫu đất trở lên ta phải chọn đất trồng mai và  dọn đất lập vườn. Công việc này tốn nhiều thời gian và công của hay không là còn tùy vào cuộc đất đó đã thuần thuộc hay chưa.

Nếu cuộc đất vốn là đất vưòn, đất ruộng thì chỉ có việc cày bừa hay cuốc xới lại cho đất được tơi nhuyễn, sau đó nhặt nhạnh sạch cỏ dại và các tạp chất như rễ cây, gạch đá còn lẫn trong đất. Việc kế tiếp là lên liếp để trồng, nếu đó là đất trũng thấp. Nếu là đất còn hoang hóa thì phải bắt tay vào việc khai khẩn cực nhọc hơn. Việc đầu tiên là chặt bỏ hết cây tạp, bứng luôn gốc rễ rồi đem ra khỏi khu vực trồng trọt. Kế đó là lo cày ải nhiều lần, phơi đất ra nắng trong thời gian dài đôi ba tháng cho đất ải ra, thoát hết khí độc ẩn chứa trong đất, đồng thời nhờ đó mà tiêu diệt được những mầm mống dịch hại có trong đất như các loại ấu trùng sâu bệnh, các loại nấm, vi khuẩn… Sau cùng, cày bừa lại cho tơi đất rồi mới lên liếp để trồng trọt.

1.1 Lên liếp

Do cây mai không hợp với vùng đất thấp, đất có mạch nước ngầm dâng quá cao, đất thường xuyên hoặc vào mùa mưa bị úng ngập. Nếu trồng mai vào thế đất thấp như vậy thì phải lên liếp mà trồng. Liếp trồng mai rộng hẹp, dài ngắn ra sao là còn tùy vào cuộc đất, tùy vào sự tính toán khôn ngoan của người trồng.

Thông thường, bề ngang liếp chỉ cần rộng từ lm đến 1m20 để ương mai con (chờ cây lên cao vài tấc rồi bứng lên trồng lại vào chậu, vào giỏ)- Với liếp rộng khoảng 3m, trồng được 2 hàng mai (chờ đến bốn năm năm sau bứng ra chậu, ra bầu bán cây chưng Tết).

1.2 Mương rãnh thoát nước

Giữa hai liếp mai cận kề nhau nên đào mương rãnh để thoát nước. Hệ thống mương rãnh trong vườn càng tốt bao nhiêu thì vườn mai tránh được ngập úng bấy nhiêu.

2.PHƯƠNG PHÁP NHÂN GIỐNG

Để có cây con mà trồng, ta có hai phương pháp nhân giống, đó là cách nhân giống hữu tính và nhân giống vô tính.

2.1 Phương pháp nhân giống hữu tính

Đây là cách trồng mai bằng hột. Phương pháp này được ông cha ta áp dụng từ mấy trăm năm trước và ngày nay vẫn còn một số đông người áp dụng.

Ưu điểm của phương pháp nhân giống hữu tính đem lại là tạo được số lượng mai con một cách dễ dàng, lại không tốn kém và không mất nhiều thời gian lẫn công sức. Thế nhưng, nó có khuyết điểm là cây mai con thường không mang những đặc tính tốt của cây mai mẹ: hoa có thể đột biến, như nhỏ hơn, ít cánh hơn, có khi màu sắc cũng không giống…

Trồng theo cách này ta chỉ cần chọn ra những cây mai có những ưu điểm nhất trong vườn như sai hoa, hoa lớn, cho nhiều cành, ít sâu bệnh, sinh trưởng tốt… chờ khi hoa tàn, hột chín, hái xuống đem ra gieo xuống đất.

Xem thêm:  Cách trồng và chăm sóc hoa cúc Lobelia

Hột mai có khả năng nẩy mầm tốt. Mười hột có thể lên cây đến tám, chín.

Chờ khi cây mai con có chiều cao chừng vài tấc, ta bứng lên trồng vào chậu hay vào giỏ để dùng làm gốc ghép, hay uốn tỉa thành kiểng cổ, hoặc trồng lớn lên làm cây kiểng chơi hoa. Không nên để mai con khá lớn mới bứng vì dễ bị chết do đứt rễ cái. Bứng mai con ra khỏi vườn ương cũng phải có kỹ thuật: Trước hết nên tưới nước thật đẫm cho ngấm sâu vào đất. Sau đó, dùng mũi dao phay, cái len nhỏ hay một dụng cụ tự chế nào đó xắn chung quanh gốc với độ sâu hơn tấc rồi bứng nguyên bầu đất ra, nếu bầu đất bị bể, mà rễ cái không bị đứt cây vẫn có khả năng sống được, nhưng sẽ sinh trưởng chậm trong giai đoạn đầu vì mất sức.

Cây mai con trồng vô chậu, nếu dự tính trồng lâu năm thì nên bắt quặt ngọn rễ cái hướng qua phía không có lỗ thoát nước (lỗ lù) trổ dưới đáy chậu để rễ không mọc dài ra ngoài.

Cây trồng bằng hột lâu lớn, lâu được “chơi” hơn là chiết cành, nhưng chúng có bộ rễ tốt, uốn tỉa lúc nhỏ rất dễ dàng và vừa ý…

2.2 Phương pháp nhân giống vô tính

Đây là cách trồng mai bằng chiết cành, ghép cành hoặc giâm cành được coi là phương pháp nhân giống mới. Tuy gọi là mới, nhưng các nghệ nhân trồng mai (cũng như trồng các giống cây khác) đã biết đến từ lâu và cũng đã áp dụng hơn nửa thế kỷ nay.

Bước đầu ta cũng chọn những cây mai mới trổ hoa được từ ba bốn mùa đến mươi lăm mùa trở lại, tức cây mai đó còn ở giai đoạn sung sức nhất và có những đặc điểm tốt như sai hoa, hoa lớn, từ nhỏ đã sinh trưởng tốt, sức kháng bệnh cao… Sau đó, chọn ra những cành đẹp của cây này để chiết ra mai con làm giống. Hoặc ta có thể dùng cách ghép cành, giâm cành để tạo cây con cũng được.

Phương pháp nhân giống vô tính có ưu điểm là cây con giữ được trọn vẹn những đặc tính tốt của cây mẹ, nhưng lại có khuyết điểm là không thể sản xuất… đại trà để có đủ số lượng cây trồng, lại mất nhiều thời gian và công sức. Đó là chưa nói đến cây con tạo ra từ cách chiết cành không có bộ rễ tốt để uốn tỉa sau này.

CÁCH CHIẾT CÀNH:

Trước hết, chọn một cành nhỏ của cây mai mẹ, cắt một khoanh vỏ có chiều dài khoảng ba bốn phân, cố tránh đừng để vết cắt phạm vào phần gỗ bên trong, rồi bóc khoanh vỏ đó bỏ đi. Sau đó, ta dùng hỗn hợp đất với phân chuồng hoai nhào lại cho dẻo rồi ốp chặt vào chung quanh chỗ cắt của cành, bên ngoài dùng vải dày hay bao bố hoặc xơ dừa bó lại cho chặt là xong việc. Chăm sóc chỗ chiết là hàng ngày phải năng tưới nước cho bầu đất đó được ẩm cho đến vài ba tháng sau, khi bầu đất có nhiều rễ con bắn ra ngoài là lúc cắt nhánh đó rời khỏi cây mẹ, ta có được cây mai con theo cách chiết.

Còn một cách chiết cành khác là với những cây mai thấp mà có các cành phía dưới cùng đạt tiêu chuẩn, ta muôn chiết ra làm cây con, thì vít đoạn định chiết xuống đất, cũng cắt khoanh vỏ như cách chiết cành ở trên. Sau đó, đắp lên trên đó một ụ đất (cũng như cách bó bầu đất ở trên), độ mấy tháng sau tại khoanh vỏ bị bóc đó sẽ ra rễ và ta có cây mai con để làm giống.

CÁCH GHÉP CÀNH:

Ghép cành còn gọi là tháp cành hay tháp cây là dùng cành của cây mai mẹ đem ghép vào gốc của một cây mai khác để tạo ra một cây mai mới mang đúng những đặc tính tốt của cây mai mẹ.

Có một cách ghép khác gọi là ghép mắt (mắt lá hoặc chồi non mới nhú) lấy ra từ cây mai mẹ để ghép sang một cây khác làm gốc ghép, cũng cho kết quả như trên.

Xem thêm:  Cách trồng và chăm sóc Phong lữ thảo lùn mix

Ghép cành, ghép mắt có nhiều cách như ghép tam giác, ghép hình chữ u, hay ghép nêm.

GHÉP TAM GIÁC:

Chọn một cây mai làm gốc ghép, lựa ra một chỗ trên gốc cây để ghép cành hay ghép mắt, rồi dùng mũi dao nhọn và bén rạch một hình tam giác nhỏ tương đương một hột bắp rồi bóc lớp vỏ đó ra. Sau đó, cũng dùng mũi dao bén tách ra một chồi nhỏ hay một mắt lá của cây mai mẹ đem áp vào chỗ tam giác vừa được lột vỏ của gốc ghép. Xong việc đó, dùng dây vải hoặc băng keo băng vết ghép lại, nhớ chừa chồi hay mắt ghép ra để chúng tăng trưởng. Sau vài tuần, theo dõi thấy chồi ghép hay mắt ghép xanh tươi có nghĩa là việc ghép đã thành công.

Một gốc ghép có thể ghép được nhiều chồi hay nhiều mắt ghép. Ta thấy một mai ghép có nhiều màu hoa khác nhau chính là do cách ghép này.

Khi mắt ghép đã mọc thành chồi cao (tức là thân cây mới sau này) thì phần thân trên của gốc ghép phải cưa bỏ. Nếu có những chồi từ gốc ghép mọc ra nên coi là chồi “dại” phải lảy bỏ hết.

Việc ghép này hơi khó, đối với những ai chưa có kinh nghiệm. Nếu thực tập vài lần cho quen tay thì việc sẽ không khó nữa.

Ghép hình chữ u cũng theo cách trên. Có điều dùng mũi dao rạch hình chữ U trên gốc ghép, tách lớp vỏ ra rồi lật ngược lên trên. Sau đó, đặt mắt ghép từ cây mai mẹ vào, lật miếng vỏ của gốc ghép xuống phủ lên một phần mắt ghép (chừa mầm chồi ra ngoài để sau này đâm chồi được dễ dàng) rồi dùng băng keo hay dây cao su cột chặt mắt ghép cho dính chặt vào gốc ghép là được…

GHÉP NÊM:

Sở dĩ gọi là ghép nêm là vì dùng dao bén vạt hình cái nêm trên cành ghép (hay làm ngược lại) rồi ráp hai bộ phận này cho khít lại với nhau thành một cây mới mà phần gốc là cây cũ và phần thân trên là cây mai mới.

Điều yêu cầu là cành ghép và gốc ghép phải có đường kính bằng nhau hoặc gần bằng nhau và cả hai cây có độ tuổi ngang nhau mới tốt.

Đặt hai mối ghép khít khao với nhau xong ta dùng dây cao su, sợi vải hoặc dây ny lông quấn chặt bên ngoài mối ghép cho chắc chắn là được.

Chúng ta chỉ thành công trong việc chiết, ghép cây khi thực hiện đúng những điều như sau:

  • Nên ghép cây vào mùa mưa, vì đây là mùa cây đang dồi dào sinh lực.
  • Tại gốc ghép, chọn nơi vỏ cây tươi tốt để tạo chỗ ghép, như vậy mắt ghép mới hy vọng đạt được thành công, vì nơi ấy nhựa nguyên lưu thông tốt.
  • Việc ghép phải thực hiện càng nhanh càng tốt, để lâu nhựa sẽ khô, ghép không kết quả. Khi nào mắt ghép thực sự sống, tức là đã đâm chồi mạnh thì mới cưa bỏ phần thân của cây gốc…
  • Tóm lại, nhân giống vô tính dù với hình thức nào cũng nên tiến hành vào đầu mùa mưa tiết trời mát mẻ, vừa nhẹ công tưới lại dễ thành công. Mặt khác, sau đó giữa mùa mưa ta đã có cây mai con trồng ngay rất tiện.

3. TRỒNG CHẬU, TRỒNG GIỎ

Nếu chỉ cần trồng số lượng ít, ta có thể nhân giống mai con trực tiếp vào chậu hay vào giỏ tre cũng tốt.

Chậu để trồng mai nếu dùng loại “chậu chợ” làm bằng đất nung cũng bền lại giá rẻ. Nếu dùng chậu loại trung có đường kính 30 phân và chiều sâu cũng tương đương như vậy có thể giúp mai con sống đến lúc trưởng thành.

Còn giỏ đan để trồng mai vốn làm bằng nan tre chỉ trồng tạm trong vòng một năm là hư hỏng, vì vậy dùng để ương cây con thì được.

Trước hết, ta trộn đất với phân chuồng hoai cho đều rồi đổ đầy chậu và giỏ, sau đó ương hột mai giống vào. Mỗi chậu nên ương hai ba hột, sau này nhổ bỏ những cây mọc ương yếu, chỉ chừa lại một cây mập mạnh trồng cho đến lớn mà thôi.

Chậu và giỏ tre cũng được dùng để trồng mai con từ vườn ương bứng vào.

Xem thêm:  Cách trồng và chăm sóc hoa cẩm chướng lùn kép

Đất trong chậu vốn ít nên không đủ chất dinh dưỡng nuôi cây mai được lâu dài, vì vậy cần có sự bón lót cho cây vài lần trong năm theo định kỳ nhất định và vài năm phải thay đất mới vô chậu, như cách mà chúng tôi đã trình bày ở phần trên.

Do việc sửa cây uốn thế phải bắt đầu từ mai con, mai tơ, nên ta có thể thực hiện sở thích của mình trên cây mai con từ trong những chậu chợ này. Khi công việc uốn tỉa cơ bản đã hoàn thành, lúc bấy giờ ta sang cây qua chậu kiểng tốt mà trồng mới thật ưng ý.

Nói đến chậu kiểng trồng mai thiết nghĩ không nên đề cập sơ qua được. Người chơi mai kiểng, nhiều ngưòi quý cây mai đẹp của mình thì ít, nhưng lại quý cái chậu trồng cây mai đó nhiều hơn. Vì rằng, có những cái chậu xưa bây giờ đã liệt vào thứ hiếm có nên nó vô giá, không có tiền nào mua nổi, mà chưa chắc ngưòi đang lưu giữ đã dễ dàng chịu bán cho mình.

Với những chậu xưa, có từ cả trăm năm trước hiện nay còn lại không được bao nhiêu, mà đa số lại nằm rải rác trong các ngôi cổ tự. Tuy thời gian qua đã lâu, nhưng bụi thời gian vẫn chưa làm mờ phai nổi nước men và những nét hoa văn sắc sảo viền quanh chậu. Trên chậu xưa thường có chạm hình người như ngư ông, tiều phu, như bát tiên quá hải, các nhân vật trong các pho truyện Tàu có chậu chạm hình Long Lân, Quy, Phụng hoặc hoa lá; có chậu khắc nổi những chữ, những câu châm ngôn, danh ngôn bằng chữ Nho với ý nghĩa vô cùng thâm thúy nói về đạo lý làm người, hoặc những lời cung chúc tốt đẹp…

Chậu đời nay, phần nhiều nhái kiểu chậu xưa từ hình dáng đến hoa văn, nhưng không những nước men kém mà đưòng nét chạm khắc cũng không được sắc sảo; có điều giá cả lại hợp với túi tiền của đại chúng. Với những chiếc chậu ra lò từ năm bảy chục năm trưóc tại các lò gốm Lái Thiêu, Biên Hòa… lưu giữ được đến nay cũng được dân trong nghề đánh giá cao.

Xưa nay, nghệ nhân chơi mai kiểng không những kén chọn cây mai mà còn kén chọn cả chậu trồng. Hễ ai trong tay có gốc mai vừa ý thì thế nào ngày đêm cũng ưóc vọng tìm được chiếc chậu có giá trị tương xứng mà trồng. Thật vậy, cây mai cổ với trăm năm tuổi thọ, truyền tay biết bao nhiêu đời người mà nay đặt vào cái chậu với nưốc men nhếch nhác thì quả là bất xứng thật! Ngay với cây mai ghép với ba bốn sắc hoa và mai bonsai, người trồng còn lao tâm nhọc trí tìm cho ra cái chậu thật ưng ý mói vừa lòng…

Đồng ý trồng chậu càng to cây mai càng tươi tốt, do lượng đất chứa trong chậu được nhiều. Thế nhưng không phải bất cứ cây nào trồng vào cái chậu nào cũng được cho là hợp. Hợp đây nên hiểu là hợp với khiếu thẩm mỹ của đa số người thưởng ngoạn, vẻ đẹp chỉ đến khi giữa cây và chậu có sự tương xứng, cân đối, được đồng thanh đồng thủ với nhau. Ngay cây mai có giá trị mà đem trồng vào cái chậu xấu xí rẻ tiền cũng là không hợp.

Với cây mai to cao tất chỉ xứng với cái chậu vừa lớn vừa sâu. Với chậu có đưòng kính rộng đến cả thước thì trồng cây mai có đường kính đoạn gốc từ 15 đến 20 phân mới vừa. Còn loại mai ghép dù có gốc lớn cũng nên trồng vào chậu có chiều sâu tương đối, chậu sâu quá lại không hợp.

Còn một điều cần đề cập đến nữa là cây trồng vào chậu nhất thiết không phải chỉ đặt vào vị trí giữa trung tâm chậu mới đúng cách. Có cây phải trồng vào giữa chậu nêu cây đó có thể đứng thẳng. Có cây phải đặt chệch một bên nếu được uốn theo thế thác đổ, gió đùa…

Đây cũng nằm trong quy tắc về kỹ thuật trồng cây kiểng mà ai ai cũng đã từng biết.

Đánh giá bài viết

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *