Các giống mai hiện nay ở Việt Nam

0
Các giống mai hiện nay ở Việt Nam

Các giống mai rất đa dạng, mỗi giống lại có nhiều loài. Đa số, mỗi năm ra hoa một lần vào tiết Xuân ấm áp, nhưng cũng có giống mai lại trổ hoa quanh năm.

Hiện nay, chưa có một thống kê nào từ các nhà thực vật học cho chúng ta biết rõ trên thế giới có bao nhiêu giốhg mai, gồm những giống gì? Và chúng tôi rất tiếc cũng không tìm được một tài liệu nào đáng tin cậy nói về đặc điểm sinh học cũng như môi trường sinh thái của cây mai ra sao.

Chỉ biết một điều, xuất xứ của cây mai vốn là cây hoa rừng hoang dại, thích hợp với khí hậu nhiệt đới. Tại nước ta, cây mai thích hợp với khí hậu miền Nam, nó trổ hoa đúng mùa.

Ở Trung, ở Bắc chúng tôi vẫn thấy có mai rừng mai vàng, nhưng do khí hậu không thích hợp nên hoa nở không đúng định kỳ, có năm mãi đến cuối Xuân hoa mới chịu nở rộ.

Có thể nói vùng đất phương Nam chính là vương quốc của mai, vì tại đây cây mai suốt 300 năm qua, được các nghệ nhân trồng cây kiểng qua nhiều thế hệ chọn làm cây kiểng, do giống cây này vừa có hoa đẹp, vừa có tuổi thọ lâu năm, thân dáng nếu được bàn tay nhà nghề điêu luyện uốn tỉa nữa thì đâu thua gì cần thăng, kim quýt!

Mặt khác, ông bà mình từ xưa lại chuộng vẻ tươi tắn của hoa mai, xem hoa mai là hiện thân của sự may mắn và thịnh vượng, là thứ hoa để chưng cúng trên bàn thờ tổ tiên trong ba ngày Tết thiêng liêng.

Nhờ tài lai tạo giống qua ghép, chiết của nhiều thế hệ nghệ nhân chơi cây kiểng, thời nay chúng ta mới thưởng thức được nhiều loại mai mới lạ, hoa đã nhiều cánh, màu sắc lại đa dạng, mà người sống cách đây một thế kỷ cũng chưa hề dám mơ tưởng đến. Đó là chuyện đáng khen và đáng mừng…

Nhưng theo chúng tôi, màu vàng của mai vẫn là màu đẹp nhất, tiêu biểu nhất.

Hoa mai đẹp nhờ vào ỏ màu vàng tươi tắn của nó.

Hoa mai nở vào dịp Tết. Tết là những ngày khởi đầu của một năm mới nhiều hy vọng tràn đầy: hạnh phúc, thịnh vượng gấp năm gấp mười năm cũ như lời chúc tụng đầu năm của thiên hạ. Màu vàng của mai trong những ngày đầu năm xuất hiện trong nhà, ngoài ngõ; từ nhà mình đến nhà người; bàng bạc khắp nơi đi đâu cũng có… Vì vậy, màu hoa đó đã ngấm sâu vào ký ức của người Việt Nam, không sao quên được. Đến nỗi, hễ Tết là phải sắm mai, thứ mai vàng, không những chỉ đúng điệu mà phải đúng cả nghi thức. Ăn Tết lớn mà không có một chậu mai để chưng trong nhà thì mọi người đều cảm thấy như thiếu thốn một cái gì và cái Tết như vậy là chưa hưởng được trọn vẹn.

Người mình cũng như người Trung Hoa rất thích màu vàng của mai, cho đó là màu của giàu sang, thịnh vượng.

Nói đến hoa mai, xưa nay mọi người đều liên tưởng đến thứ hoa mai vàng năm cánh.

Cái hình ảnh này đã ăn sâu vào tâm thức mọi người. Cũng như khi vẽ hình ngôi sao người ta cũng chỉ nghĩ nó có năm cánh mà thôi.

Mai vàng năm cánh là thứ hoa với năm cánh lớn màu vàng nghệ, trông thật tươi tắn và sang cả dù đứng xa vài ba mươi thước vẫn trông rõ mồn một. Đây là giống “gốc” đã có từ xa xưa, là thủy tổ của nhiều mai vàng lai tạo thòi nay.

Nhưng xin thưa, nói đi cũng phải nói lại cho phải phép, ca tụng màu vàng của mai, nhất là hoa mai vàng năm cánh không phải là chúng tôi dám phủ nhận sự đa dạng của các màu mai khác như xanh, đỏ… Chính những màu sắc của hoa mai mới được lai tạo này đã làm phong phú hóa, đa dạng hóa cho giông cây mà chúng ta ưa thích từ trước đến nay.

1. Mai vàng năm cánh

Mai vàng năm cánh là giống mai mà chúng tôi vừa đề cập ở đoạn trên, có tên khoa học là OCHNA INTEGERRIMA. Cây có tuổi thọ trên 100 năm, nếu trồng ngoài vườn, chăm sóc tốt,
Mai vàng mỗi năm rụng lá một lần vào cuối đông và trổ hoa vào đầu xuân. Khi cây rụng lá thì biết là cây sắp trổ hoa.gốc cây có thể có đường kính 30cm và cao khoảng 4m. Thế nhưng trồng trong chậu làm cây kiểng thì thân cây chỉ cao hơn lm và gốc chỉ lớn bằng bắp tay.

Xem thêm:  Cách chăm sóc cây hoa chuỗi ngọc đẹp

Biết đặc tính của mai như vậy nên ông cha ta với kinh nghiệm riêng đã “bắt” mai nồ đúng vào dịp Tết Nguyên đán, bằng cách khoảng rằm tháng Chạp trẩy trụi lá của cây mai, không chờ đến đúng thời kỳ thay lá của chúng. Kinh nghiệm đó của người xưa đã trở thành một thú chơi của chúng ta ngày nay.

Sở dĩ gọi là mai vàng năm cánh, vì mỗi đóa hoa có năm cánh tròn to màu vàng nghệ tươi tắn, lại lâu tàn nên ại cũng chuộng.

Khi mai vàng nở rộ thì trông cây mai như một khối, vàng khổng lồ rất đẹp mắt. Vì vậy, trước đây ông bà mình có thói quen thích trồng một vài cây mai vàng cạnh bàn vọng thiên trước sân, để… làm tăng thêm hương vị của Tết.

1.1 Mai trâu

Giống mai vàng còn có nhiều loại, mỗi hoa cũng mang đặc tính năm cánh như vậy, nhưng tuy mỗi hoa một vẻ nhưng không được đặc sắc lắm nên ít người ưa chuộng. Chúng tôi xin nêu ra đây một số loại:

Mai trâu có nơi gọi là mai châu. Đúng ra dùng từ mai châu cho thanh nhã cũng được. Do ông bà mình xưa có thói quen hễ thấy cái gì to quá cỡ thì liên tưởng đến con trâu, vì vậy tục ngữ mối có câu: “Uống nước như trâu”, “Thân xác như trâu”, “Cực như trâu”… Cũng như cách nói của người miền Trung, miền Bắc ngày xưa, thấy cái gì to thì họ liền liên tưởng đến cái đình làng vậy (“to như cái đình”, “việc tày đình”).

Hoa mai trâu có năm cánh màu vàng rất to, đường kính của đóa hoa mãn khai có thể lớn bằng miệng cái chung trà nhỏ, khoảng ba bốn phân đưòng kính. Có điều loại mai này không được sai hoa nên ít được ưa chuộng. Nói chung, cây mai trâu cũng mang những đặc tính của cây mai vàng năm cánh.

1.2 Mai sẻ

Mai sẻ là mai có hoa năm cánh màu vàng nhưng hoa nhỏ trông không mấy hấp dẫn. Người mình xưa hễ thấy cái gì nhỏ thì gọi là sẻ hoa nhỏ gọi là hoa sẻ. Nhưng loại mai sẻ lại rất sai hoa, nên cũng có nhiều người chọn cây mai đẹp chưng trong dịp Tết.

1.3 Mai cánh tròn

Do loại mai này ra hoa có năm cánh màu vàng vừa to vừa tròn cạnh, nên người đời mới “chỉ mặt đặt tên” như vậy. Tuy đóa hoa đơn sơ chỉ có năm cánh, nhưng có dáng đẹp, màu sắc tươi tắn nên thời nào cũng được nhiều người ưa thích và bán được giá cao.

1.4 Mai cánh dún

Hoa mai cánh dún trông rất lạ mắt: đóa to màu vàng năm cánh, nhưng cánh hoa không bằng phẳng mà ngoài rìa dún dợn sóng như lá cải diếp. Đây được coi là loại hoa mai quý hiếm.

1.5 Mai thơm

Hầu hết giống mai, trong đó có cả mai vàng đều không tỏa hương, ngoại trừ mai chiếu thủy mà mọi người đều biết. Đặc biệt cây mai thơm cũng có hoa vàng năm cánh, cũng nở vào dịp Tết lại tỏa mùi thơm nhẹ nhàng, đủ sức làm cho người thưỏng ngoạn cảm nhận được. Đây là giống mai quý đang được các nhà vườn ở đất Thần Kinh nhân giống.

2. Mai vàng nhiều cánh

Mai vàng nhiều cánh có nhiều loại, đa số là do những nghệ nhân giàu kinh nghiệm, cao tay nghề, lại yêu thích hoa mai nên mới miệt mài nhân giống ra. Những thành tích rạng rỡ này thật vô cùng quý báu, đáng ca ngợi vì họ đã có công làm đa dạng hóa các giống mai và làm tăng thêm sự thích thú cho người thưởng ngoạn, trong đó có các nghệ nhân chơi cây kiểng khắp nơi.

Tên đặt cho các loài mai vàng nhiều cánh này thường mang tên những người có công lai tạo ra nó hoặc tên của địa phương sản sinh ra nó. Chúng tôi rất tiếc không nắm vững tiểu sử của các vị này để đưa lên đây, thật đáng tiếc!

Sau đây là một số loài mai vàng nhiều cánh tiêu biểu:

2.1 Mai Huỳnh Tỷ

Cây mai vàng này do nghệ nhân hoa kiểng Huỳnh Văn Tỷ có công lai tạo ra, được đánh giá cao là cây mai quý hiếm. Mai có đóa to 24 cánh, xếp thành nhiều tầng, nhưng sự dàn trải rất đều nên nhìn không rôí mắt. Trong các loại mai vàng nhiều cánh hiện có, cây mai Huỳnh Tỷ được coi là cây mai nổi tiếng nhất.

Xem thêm:  Chăm sóc Hoa păng-xê đẹp tuyệt vời

2.2 Mai Giảo

Nếu gọi đúng tên thì phải gọi là mai Giảo Thủ Đức mới đúng, vì xuất xứ của loại mai này ở địa danh Thủ Đức. Cây mai vàng nhiều cánh này cũng mới nổi tiếng khoảng mươi năm trở lại đây và hiện rất được nhiều người ưa thích, do đó hoa lớn vàng rực, có 12 cánh xếp thành 2 tầng.

2.3 Mai Cúc

Loại mai Cúc cũng có xuất xứ từ quận Thủ Đức. Sở dĩ được đặt tên là mai Cúc vì đóa hoa có dạng như đoá hoa cúc: sắc hoa màu vàng như màu vàng của cúc, lại có đến 24 cánh kết thành ba tầng. Đã thế tầng trên cùng các cánh hoa lại dún nếp lại loăn xoăn như cánh hoa cúc. Mai Cúc được đánh giá là loại hoa lạ và quý, hiện đang được nhân giống.

2.4 Mai Cửu Long

Tuy mang tên là mai Cửu Long, nhưng loại mai vàng 24 cánh này lại có xuất xứ từ tỉnh Tiền Giang. Cánh hoa mai Cửu Long có đặc điểm vừa dài vừa nhọn, kết thành ba tầng, nên được đa số nghệ nhân hoa kiểng đánh giá là loại hoa hiếm lạ…

Hiện nay, người ta đã lai tạo được nhiều loại mai vàng hiếm lạ khác. Có loại mỗi đóa có đến cả trăm cánh hoa trông rất lạ mắt. Nhưng chúng tôi chưa tiện trình bày ra đây vì hầu hết những cây ấy chưa được thuần giống, cần phải có thời gian để lai tạo thêm nhiều đời nữa mới hy vọng đạt được yêu cầu. Vì rằng hiện nay, cây còn mang tính đột biến: sắc hoa khi vầy khi khác, ngay cánh hoa cũng khi nhiều khi ít…

3. Bạch mai

Không hiểu sao khi nói đến bạch mai, tức giống mai có hoa màu trắng thì nhiều người lại liên tưởng đến bốn cây (?) Bạch mai xưa trồng nhiều tại Chùa Gò, tức Phụng Sơn Tự ở Phú Lâm cách nay hơn trăm năm.

Trước đây khoảng vài mươi năm, giống mai trắng rất hiếm, gần như ít người được thấy. Thế nhưng, những cây bạch mai cổ thụ của Chùa Gò là chuyện có thật. Các sách xưa còn ghi lại là có nhiều nhà sư cũng như nhiều khách thập phương đến tận nơi lấy hột về trồng nhưng qua nhiều năm vẫn không tạo được được một cây con nào cả. Nhiều người cho rằng giống mai trắng khó trồng. Thời gian sau này thấy mai trắng xuất hiện qua những cây mai ghép, chúng tôi có hỏi các nghệ nhân hoa kiểng cao tuổi và nhiều học giả xem có phải giống mai trắng này là… “hậu duệ” của các cây mai Chùa Gò không, thì ho cũng không dám chắc.

Qua cách nhân giống ghép cành, hay ghép mắt, hiện nay trên thị trưòng có bán mai trắng, cho hoa từ năm đến nhiều cánh trắng tinh rất đẹp và lạ. Nhưng theo kinh nghiệm của nhiều nghệ nhân hoa kiểng thì loại mai này khó trồng, nhân giống cây con từ cây mẹ thường có sự đột biến như ít hoa hơn, hoặc số cánh trên hoa không đồng đều nhau… Nghĩa là cây con không mang những đặc tính tốt như cây mẹ.

Hiện nay, nhiều nhà vườn áp dụng kỹ thuật ghép mai trắng chung với mai vàng, mai đỏ… để tạo nên một cây mai có nhiều sắc hoa đa dạng, rất được nhiều người ưa chuộng.

Hiện mai trắng cũng có nhiều loại như:

3.1 Mai Miến Điện

Mai trắng Miến Điện được nhiều người đánh giá là giống mai đẹp và lạ, do có sắc hoa màu trắng tinh gồm 5 cánh xòe rộng. Lá của cây mai này cũng khác lạ, trông giống như màu cẩm
thạch, vì vậy nó còn có tên là mai cẩm Thạch Có người còn đặt cho một tên khác là mai trắng Long Xuyên.

3.2 Mai Bến Tre

Theo sự đánh giá của nhiều người thì cây mai trắng Bến Tre có những đặc điểm như mai trắng Miến Điện: hoa đã to, sắc hoa lại trắng đẹp, sắc lá cũng có màu cẩm thạch. Có điều nó còn trội hơn ở điểm có đến mười cánh, trong khi hoa mai Miến Điện chỉ có năm cánh.

Xem thêm:  Hướng dẫn cách trồng hoa mào gà

3.3 Mai Tân An

Mai trắng Tân An có từ 10 đến 15 cánh, kết thành hai tầng, sắc trắng của hoa tuyệt đẹp nên cũng được nhiều người ưa chuộng…

4. Mai đỏ – Mai xanh

Chúng tôi chưa được thấy những cây mai có màu đặc sắc này, chỉ thấy có loại mà nhiều người gọi là “hồng mai” hoa cũng giống hoa mai, cũng có năm cánh màu đỏ thắm, nhưng thân cây lại nhỏ và mọc cao như cây hoa hồng rừng.

Qua những cây mai ghép, chúng tôi được thấy những cây hoa “đỏ” và “xanh”, nhưng Sắc đỏ và xanh ở đây không được đúng như tên gọi của nó, vì trông nó nhợt nhạt, không đẹp mắt. Dù sao điều này cũng gây ra một sự kiện lạ…

5. Mai tứ quý

Mai tứ quý còn có tên gọi là mai đỏ, tên khoa học là Ochna atropurpur, cũng thuộc họ mai và giống như cây mai vàng. Hoa mai tứ quý có năm cánh màu vàng tươi, nhưng hoa nở cả bốn mùa, quanh năm lúc nào cũng có hoa nở, nên mới được đặt tên là mai tứ quý. Còn tên mai đỏ là do khi năm cánh hoa vàng tàn rụng hết, thì năm đài hoa bên dưới liền biến thành màu đỏ sẫm thay vì xòe ra như trước lại phủ chụp ôm lấy nhụy trông như một đóa hoa màu đỏ thắm vậy. Khi hột bên trong to dần thì đài hoa lại nở bung ra, y như hoa nở lại lần thứ hai. Chính vì lẽ này nên mai tứ quý còn có tên gọi là nhị độ mai, tức giống mai có hoa nở đến hai lần (trước vàng sau đỏ).

Cây mai tứ quý nở hoa quanh năm, hoa không sai lắm, nhưng hoa lớn lại đẹp. Cây cứ tự trổ hoa chứ không cần rụng lá hay phải trẩy lá như mai vàng. Xưa nay, mai tứ quý vẫn được coi là cây mai kiểng, nhưng ít người ưa chuộng, chỉ trồng một đôi cây cho… đủ bộ mà thôi.

Nhà vườn trồng mai tứ quý với mục đích dùng làm gốc ghép với các giống mai khác, vì sức sống của mai tứ quý mạnh lại có tính kháng bệnh cao, giúp các chồi ghép phát triển nhanh lại có hoa to và đẹp. Có thể dùng bộ rễ và phần gốc của mai tứ quý để tạo thế kiểng cổ khá đẹp, nhưng không hiểu sao từ trước đến nay ít có nghệ nhân hoa kiểng thích làm?

6. Mai chiếu thủy

Cây mai chiếu thủy tuy gọi là mai nhưng thật ra nó không thuộc họ mai (Ochaceae) có tên khoa học là Wrightia religiosa, từ xưa đã được ông cha ta trồng làm kiểng cổ.

Do giống cây này có tuổi thọ hơn trăm năm, ít bị sâu bệnh, lúc còn tơ thì thân, cành dẻo dai, nhưng khi già lão thì rắn chắc như kim quýt, cần thăng… vậy. Trồng càng lâu năm, phần gốc càng lộ rõ những nét lão hóa xù xì rất có giá trị. Bộ rễ của mai chiếu thủy cũng đẹp, thường được đôn lên để phụ hoạ với thế uốn của phần gốc tạo nên được những nét kỳ bí tuyệt đẹp.

Sở dĩ có tên là mai chiếu thủy vì hoa của nó đồng loạt hướng xuống nước (đất chậu), đó cũng là một điều kỳ lạ không như các giống mai khác. Hoa nhỏ màu trắng, mọc chùm và đêm cũng như ngày đều tỏa mùi thơm ngát. Khi hoa tàn thì trổ trái từng cặp màu xanh của lá như trái đậu xanh, nhưng nhỏ như cái que cà rem. Trong trái có chứa chừng ba bốn hột nhỏ, nhưng không ai sử dụng hột này làm giống, vì lẽ mai chiếu thủy có thể nhân giống bằng cách giâm cành, hoặc chiết cành.

Xưa nay, các nghệ nhân hoa kiểng thường uốn tỉa mai chiếu thủy (loại cây lá to) thành kiểng cổ vừa đẹp vừa có giá trị cao. Họ thường uốn thành bộ: 2 cây, 3 cây hoặc 5 cây chưng ở trước sân, trong vườn cảnh rất đẹp mắt. Những cây kiểng này càng xưa càng có giá trị, gần như vô giá.

Loại mai chiếu thủy lá trung và lá kim đa số có thân nhỏ nên ít được uốn thành kiểng cổ mà dùng trồng trên hòn non bộ. Hoa mai chiếu thủy nở trắng xóa (nở quanh năm) chiếu xuống nước hồ trông rất hữu tình.

Các giống mai hiện nay ở Việt Nam
5 (100%) 1 đánh giá

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *